عبداللَّه برخاست در حالى كه مى‏گفت: تا بر شما رشته سپيد از رشته‏سياه صبح آشكار شود، خداوند خود نيك مى‏داند كه رسالتش را  كجاقرار دهد.(32)

2 - قتاده يكى از برجسته‏ترين فقيهان بصره بود، با وجود اين بسياردوست داشت كه امام باقر را ديدار و با وى مناظره كند. چرا كه مدينه‏در آن هنگام پايگاه فقه و تفسير و ديگر معارف الهى به شمار مى‏آمدو از همين رو بود كه آوازه علم و دانش امام باقر تا افقهاى دور دست‏پيچيده بود.

قتاده، نيز به همين خاطر به مدينه آمد و سراغ امام را گرفت و چون باآن‏حضرت رو به رو شد، امام از وى پرسيد: تو فقيه مردم بصره‏اى؟ قتاده‏گفت: آرى. امام به وى فرمود: واى بر تو اى قتاده. همانا خداوندعزّوجلّ عدّه‏اى را آفريده آنان را بر خلق خويش حجّت قرار داد، پس آنان‏ستونهاى خداوند بر زمينند و فرمان او را راست مى‏گردانند و بر گزيدگاننددر علم او، پيش از خلق آنان را آفريد و آنان سايه‏هاى عرش اويند.

قتاده ديرى خاموش ماند و آنگاه گفت: خداوند حال تو را نكوگرداند. به خدا من فراروى فقيهان و برابر ابن عبّاس نشستم، امّا دل من درمقابل هيچ يك از آنان چنان نلرزيد كه در برابر تو. ابو جعفر از اوپرسيد: آيا تو هيچ مى دانى كه كجايى؟ تو در برابر خانه‏هايى هستى كه‏خداوند رخصت فرموده كه بلندى گيرند و نامش در آنها ياد شود و هر بام‏و شام مردانى كه نه تجارت و نه سوداگردى آنان را از ياد خدا و اقامه نمازو پرداخت زكات غافل نكند، وى را در اين خانه‏ها تسبيح مى‏كنند. تو اين‏هستى و ما اين!.

قتاده گفت: به خدا راست گفتى. خداوند مرا فداى تو كند! آن‏خانه‏ها، سنگى و گلى نيستند آنگاه گفت: در باره پنير به من بگو. پس‏ابوجعفر لبخندى زد و فرمود: پرسشهاى تو به اين مسائل باز مى‏گردد؟!قتاده پاسخ داد: من حكم آن را از ياد برده‏ام و نمى‏دانم.

امام باقر فرمود: در آن اشكالى وجود ندارد. قتاده پرسيد: چه بسابوهاى ميّت در آن نهفته باشد. آن‏حضرت فرمود: اشكالى ندارد، زيرا اين‏بوها نه عروقى دارند و نه خونى و نه استخوانى بلكه آن از ميان سرگين‏وخون بيرون مى‏آيد. سپس فرمود: اين بوها همانند مرده مرغى هستندكه از آن تخمى بيرون مى‏آيد. آيا تو اين تخم را مى‏خورى؟ قتاد گفت: نه‏خود آن را مى‏خورم و نه به كسى مى‏گويم كه آن را بخورد. امام پرسيد:چرا؟ قتاده پاسخ داد: چون از ميّته است. حضرت به او فرمود: اگر اين‏تخم نگه دارى شود و جوجه‏اى از آن زاده شود آيا آن جوجه را مى‏خورى؟قتاده پاسخ داد: آرى مى‏خورم. امام پرسيد: چه چيز باعث مى‏شود كه آن‏تخم بر تو حرام و اين جوجه بر تو حلال شود؟ سپس فرمود: اين بوها نيزهمانند اين تخم هستند. پنير را از بازارهاى مسلمانان و از دستان‏نمازگزاران بخر و در باره آن پرس و جو مكن تا مگر كسى در باره آن به توخبرى برساند.(33)

3 - آوازه علم و دانش امام محمد بن على الباقر چنان در بين مردم‏پيچيده بود كه وى را "باقر" ناميدند. در زبان عرب آن‏حضرت به باقرشهرت داشت چون علم را مى‏شكافت و اهل‏آن را مى‏شناخت و شاخه‏هاى‏علم را گسترش و توسعه مى‏داد. در زبان عرب نيز "تبقر" به معنى توسّع"گسترش داد" آمده است.(34)

ابن حجر در كتاب الصواعق المحرقه گويد: او را باقر ناميدند و بقرالأرض به معنى شكافت زمين را و هويدا كرد نهفته‏ها و مكنونات آن را.او نيز معارف وعلوم و حقايق احكام و حكمتها و لطايف را ازگنجينه‏هاى نهان استخراج وآشكار مى‏كرد و اين امور جز بر كسى كه‏بصيرتش ربوده شده يا سرشت وباطنش به تباهى گراييده بر همگان مُبرم‏و آشكار است. از اين روست كه آن‏حضرت را شكافنده و جامع علم‏وآشكار كننده و بالا برنده دانش خوانده‏اند.(35)

امام از طريق تربيت گروهى بزرگ از فقيهان و مفسران و حكيمان‏معارف الهى، همچون جابر بن يزيد جعفى، محمّد بن مسلم، ابان بن‏تغلب، محمّد بن اسماعيل بن بزيع، ابو بصير اسدى، فضيل بن يساروگروهى ديگر مسلمانان را از فيض دانش خويش سرشار مى‏ساخت.

همچنين وى از طريق گروهى از علماى عصر خويش كه از او روايت‏نقل مى‏كردند، به نشر و گسترش علم مى‏پرداخت. كسانى همچون ابن‏مبارك، زهرى، اوزاعى، ابو حنيفه، مالك، شافعى، زياد بن منذر،هندى، بطرى، بلاذرى، سلامى، خطيب و بسيارى ديگر كه در زمره‏شاگردان آن‏حضرت بوده‏اند.(36)

حكام و سلاطين، به رغم مبارزه شديد و پيوسته خود با اهل‏بيت‏عليهم السلام، در هر حادثه و رويداد سختى به ايشان پناه مى‏بردند.ائمه‏عليهم السلام نيز هيچ گاه از خدمت در راه اسلام و نجات امّت از اشتباهات‏دريغ نمى‏كردند.

در اين باره تاريخ از گرفتارى عبد الملك خليفه اموى نمونه‏اى براى ماثبت كرده است. بنابر آنچه ابراهيم بن محمّد بيهقى در كتاب المحاسن‏والمساوى از كسائى نقل كرده آمده است:

روزى بر رشيد وارد شدم. وى در ايوان مخصوص خود نشسته بودرو به رويش پول فراوانى قرار داشت كه از بسيارى آنها، كيسه‏ها شكافته‏شده بودند. رشيد دستور داده بود كه اين پول را در ميان خدمتكاران‏مخصوصش تقسيم كنند و خود درهمى به دست گرفته بود كه نوشته آن‏آشكار بود. رشيد در اين نوشته تأمل مى كرد. او با من بسيار سخن‏مى‏گفت، از من پرسيد: آيا مى‏دانى چه كسى نخستين بار اين نوشته را درطلا و نقره مرسوم كرد؟ گفتم: سرورم! آن شخص عبد الملك بن مروان‏بود! رشيد گفت: علت آن چه بود؟ گفتم: در اين باره چيزى