همچنين ابو نعيم اصفهانى در كتاب حلية الاولياء آورده است: مردى‏از ابن‏عمر پرسشى كرد و او نتوانست پاسخ دهد و گفت: نزد اين جوان)امام باقر( برو و از او بپرس و مرا هم از پاسخ او آگاه كن. امام پرسش‏مرد را پاسخ گفت. آن مرد نزد ابن عمر رفت و او را از جواب امام باقرآگاه ساخت، آنگاه ابن عمر گفت: انهم اهل بيت مفهمون.(29)

عبارت "مفهمون" در آن روزگار شايع بود، منظور آن است كه اينان‏از جانب خداوند مؤيدند و پروردگار از راه الهام به ايشان مسائل مختلف‏را مى‏آموزد.

از اين روست كه مى‏بينيم عدّه‏اى از دانشمندان، به قصد بهره بردارى ازدانش الهى آن‏حضرت، از هر گوشه‏اى به محضرش مى‏شتافتند تا آنجا كه‏از عبداللَّه بن عطاء روايت شده است كه گفت: هرگز دانشمندان را درمحضر كسى همچون ابو جعفر محمّد بن على بن الحسين عليهم السلام خوارتر وكوچكتر نديدم. من حكم بن عتيبه را با آن همه بزرگى و جلالتى كه درقوم خود داشت در نزد او مى‏ديدم كه گويى همچون كودكى در برابر معلم‏خويش نشسته است.(30)

محمّد بن مسلم، آن فقيه بزرگ و نام آور، از آن‏حضرت سى هزارحديث روايت كرده است، همچنين جابر جعفى درباره آن‏حضرت گويد:ابو جعفرعليه السلام هفتاد هزار حديث برايم گفت كه هرگز از كسى نشنيده‏بودم.(31)

از آنجا كه فضاى سياسى در آن روزگار تا حدودى باز شده بود، اين‏فرصت براى امام باقرعليه السلام فراهم گشت تا با بسيارى از مخالفان به مناظره‏پردازد و آنان را به جاده صواب باز گرداند. تاريخ، برخى از اين‏مناظره‏ها را در خود ثبت كرده است و ما اينك بخشى از آنها را نقل‏مى‏كنيم تا خود گواه حجّتهاى بالغه الهى در پشت اين مناظرات باشد.

1 - عبداللَّه بن نافع بن ازرق يكى از سران فرقه خوارج بود كه جزوسرسخترين دشمنان حضرت على و خاندان وى به شمار مى‏رفت. وى‏مى‏گفت: اگر بدانم در زمين كسى هست كه با من بر سراين نكته بحث كندكه على اهل نهروان را كشته و در اين خصوص مرتكب ستمى نشده هرآينه به سوى او مى‏شتابم.

از او سئوال شد: اگر در ميان فرزندانش كسى باشد كه اين پرسش تو راپاسخ گويد چطور؟ عبداللَّه گفت: آيا مگر در ميان فرزندان او دانشمندى‏وجود دارد؟ به وى گفته شد: اين آغاز نادانى توست آيا مگر اين خاندان‏هيچ گاه از وجود دانشمند تهى مى‏ماند؟! عبداللَّه گفت: دانشمند امروزآنان كيست؟ پاسخ گفتند: محمّد بن على بن الحسين بن على.

عبداللَّه به همراه تنى چند از بزرگان ياران خويش به سوى امام باقرروانه شد و به مدينه در آمد و از امام باقر اذن ورود خواست. به ان‏حضرت عرض شد اين عبداللَّه بن نافع است. امام فرمود: او را با من چه‏كار كه هر روز، در صبح و شام از من و پدرم، بيزارى مى‏جويد؟

ابو بصير كوفى به آن‏حضرت عرض كرد: فدايت شوم او ادعا مى‏كند كه‏اگر بداند كسى در زمين وجود دارد كه با وى بر سر اين نكته بحث كند كه‏على نهروانيان را كشت و در اين خصوص مرتكب ستمى نشده هر آينه به‏سوى او مى‏شتابد.

امام باقر به ابو بصير گفت: آيا فكر مى‏كنى كه او به قصد مناظره آمده‏است؟ ابو بصير عرض كرد: آرى. امام فرمود: اى غلام برو بار او را برزمين گذار و به وى بگو كه فردا نزد ما بيايد.

چون صبح روز بعد فرا رسيد، عبداللَّه بن نافع به همراه بزرگان يارانش‏آمدند. ابو جعفر نيز در پى فرزندان مهاجران، و انصار فرستاد و آنان راجمع كرد. سپس خود به سوى مردم رفت، گويى پاره‏اى از ماه بود.آن‏حضرت به سخنرانى ايستاد. خداى را، ستود و بر پيامبرش‏صلى الله عليه وآله درودفرستاد و آنگاه فرمود: سپاس خدا را كه ما را به نبوّت گرامى داشت و به‏دوستى خويش اختصاص داد. اى فرزندان مهاجران و انصار هر كه منقبتى‏از على بن ابى طالب به ياد دارد، برخيزد و بگويد.

مردم برخاستند و مناقب آن‏حضرت را بر شمردند. عبداللَّه گفت: من‏نيز اين مناقب را از اين مردم روايت مى‏كنم، امّا من از كفر على پس ازتعيين حكمين سخن مى‏گويم. صحبت تا آنجا ادامه يافت كه به حديث‏خيبر رسيدند. يعنى حديثى كه پيامبرصلى الله عليه وآله در جنگ خيبر خطاب به‏مسلمانان فرموده بود: هر آينه فردا پرچم را به دست مردى خواهم داد كه‏خدا و رسولش را دوست مى‏دارد وخدا و رسولش هم او را دوست‏مى‏دارند. وى حمله كننده است نه گريزنده وباز نمى‏گردد مگر آنكه‏خداوند فتح را بر دستان او جارى سازد.

امام باقر خطاب به عبداللَّه گفت: در باره اين حديث چه مى‏گويى؟وى پاسخ داد: اين حديث حق است و در آن ترديد نتوان كرد، امّا على بعداًاظهار كفر كرد. امام باقر؛ با شنيدن اين پاسخ به او گفت: مادرت به‏عزايت نشيند. به من بگو آيا روزى كه خداوند على بن ابى‏طالب را دوست‏مى‏داشت، مى‏دانست كه وى روزى نهروانيان را مى‏كشد يا نمى‏دانست؟اگر بگويى نمى‏دانست، كفر ورزيده‏اى. عبداللَّه گفت: مى‏دانست امام‏فرمود: خداوند او را دوست مى‏داشت چون اطاعتش مى‏كرد يا چون نافرمانيش مى‏كرد؟ عبداللَّه پاسخ داد: بنابر اين كه اطاعتش مى‏كرد. پس‏امام باقر به او فرمود: برخيز كه شكست خوردى.