|
در حديثى از ابو بصير
از امام صادق نيز همين مطلب آمده
است،ابوبصير مىگويد:
"شنيدم كه آنحضرت از
ابن بسترمه كه در خصوص مسألهاى فتوا
دادهبود، ياد كرد و فرمود: اين فتوا
كجا و آن "جامعه" كه املاى
رسولخداصلى الله عليه وآله و به خط
علىعليه السلام بود كجا؟! تمام حلال
و حرام و حتّى ديهجراحات در اين
"جامعه" موجود است.(20)
اين ميراث علمى، دست
به دست در ميان ائمه اهل بيت عليهم
السلاممىگشتووجود آن در نزد يكى از
فرزندان امام راحل، خود گواه آن بود
كه اوجانشين آن امام است. در تاريخ
زندگى امام باقر مىخوانيم كه
پدربزرگوارش، امام سجاد، در هنگام
شهادت به فرزندانش كه گردش راگرفته
بودند نگريست و سپس به محمّد بن على
رو كرد و فرمود:
"اى محمّد! اين صندوق
را به خانهات ببر... سپس فرمود: بدان
كهاين صندوق حاوى دينار و درهم نيست
بلكه آكنده از علم و دانش است"(21)
شايد ما بپرسيم:
چگونه ممكن است كه تمام احكام شريعت
در كتابىمحدود كه طول آن به هفتاد
ذراع مىرسد، گرد آيد؟
شايد اين كتاب محتوى
اصول و ارقام و نور علم بوده است و
ائمهعليهم السلامبا توجّه به آنها،
به ديگر ابواب علمى رهنمون
مىشدهاند. چنان كهپيامبر صلى الله
عليه وآله به همين شيوه تمام ابواب
علمى را به امير مؤمنان علىآموخت. در
حديثى از امام صادق آمده است كه
فرمود:
"رسول خدا هزار كلمه
به على وصيّت كرد كه براى هر كلمه
هزاركلمه ديگر گشوده مىشد".(22)
در تعبير ديگرى امام
باقر از زبان جدّش امام على
مىفرمايد:
"همانا رسول خدا هزار
باب به من بياموخت كه هر باب را هزار
بابگشوده مىشد".(23)
بنابر اين ائمه عليهم
السلام بيان مىكردند كه اصول علم در
نزد آنان استوچنين به نظر مىرسد كه
اين همان ميراث ايشان از رسول خدا
بودهاست. در حديثى از امام باقر آمده
است كه فرمود:
"همانا رسول خداصلى
الله عليه وآله به مردم بخشيد و بخشيد
و بخشيد و ما نيزاهلبيتيم.
پناهگاههاى علم وابواب حكمت ونور
شريعت در نزد ماست".
و در حديثى از امام
صادق آمده است:
"همانا رسول خداصلى
الله عليه وآله به مردم بخشيد و بخشيد
و بخشيد، آنگاه امامبه شمارى از
نعمتهايى كه رسول خدا به مردم بخشيده
بود اشاره فرمود)و آنگاه گفت( و
شالودهها و ريسمانها و انوار تابناك
و مهميز علم همهدر نزد ما اهل بيت
است".(24)
^^ علم الهام
اگر علم نورى باشد كه
خداوند آن را در قلب هر كس خواهد
بيفكندپس كدام مانع مىتواند از
افكندن نور علم در قلب اولياى
خداوندجلوگيرى كند؟ بنابر اين يكى از
سر چشمههاى علم ائمه عليهم السلام،
الهاماست. اين الهام همواره با سكينه
و آرامش همراه است و به ائمه
اطمينانمىدهد كه اين علم از جانب
خداوند است. همين نكته در حديثى از
امامصادق روايت شده است. آنحضرت
مىفرمايد:
"علم ما غابر و مزبور
و نكث در قلب و نقر در گوشهاست. امّا
غابرآن است كه علم ما پيشى گرفته و
مزبور آن است كه بر ما مىآيد و
نكثدر قلوب الهام، ونقر در گوشها از
فرشته است".
زراره نيز همانند اين
حديث را نقل كرده و افزوده است:
گفتم: وقتى كه شخص
ديده نمىشود از كجا پى مىبرد كه آن
از فرشتهاست و نمىترسد كه از شيطان
باشد؟
امام صادق فرمود:
"بروى آرامش افكنده
مىشود و او مىداند كه اين الهام از
فرشته استو اگر از شيطان بود بروى
ترس و اضطراب مستولى مىشد و اگر
شيطان بهمقابله او در آيد، نمىتواند
جلوى آن "آرامش" را بگيرد".(25)
علم و دانش امام باقر
همچون ساير ائمه عليهم السلام از اين
سر چشمههانشأت مىگرفت. بنابر اين
معارف دينى كه خداوند بر زبان
آنحضرتجارى مىكرد چندان موجب شگفتى
نيست تا آنجا كه شيخ مفيد در اينباره
مىگويد: از هيچ يك از فرزندان حسن و
حسين عليهما السلام در باره علم دينو
آثار و سنّت و علم قرآن و سيره و
شاخههاى آداب، آن چنان كه از
امامباقر ظاهر شده، آشكار نشده
است.(26)
از اين رو مىبينيم
كه بزرگان فقه و حديث نيز به اين سر
چشمه الهىعلم سرشار اعتراف كردهاند.
در كشف الغمه از عبد العزيز بن
اخضرجنابذى در كتابش موسوم به معالم
العتره از حكم بن عتيبه يكى از
فقهاىبزرگ روزگار خود روايت شده است
كه در تفسير اين آيه از قرآن كهفرمود
است:
)إِنَّ فِي ذلِكَ
لَآيَاتٍ لِلْمُتَوَسِّمِينَ(27)).
"همانا در اين آيتى
است براى هوشمندان."
گفت: به خدا سوگند
محمّد بن على امام باقرعليه السلام،
يكى از ايشان)هوشمندان( بود.(28) |
