آنچه را كه با گوشهاى خودشنيده و با ديدگانم از ابو جعفرعليه السلام ديده‏ام، برايتان نقل مى‏كنم. بر مدينه‏يكى از مردان آل مروان فرمانروايى داشت. او روزى در پى من فرستادچون به نزدش آمدم هيچ كس پيش او نبود. پس به من گفت: اى پسرمعاويه من تو را خواندم چون به تو اعتماد دارم و نيز مى دانم كه كسى جزتو پيغام مرا نمى‏رساند. من مايلم كه تو عموهايت، محمّد بن على و زيدبن حسين، را ديدار كنى و بديشان بگويى كه يا از كارهايى كه از شماخبرش به من رسيده دست برداريد و يا انكار كنيد.

من به قصد ديدار ابو جعفر روانه شدم. او را ديدم كه به طرف مسجدمى‏رود همين كه به او نزديك شدم لبخندى زد و گفت: اين ستمگر در پى‏تو فرستاد و به تو گفت: كه به عموهايت چنين و چنان بگو؟!

عبداللَّه گويد: ابو جعفر تمام سخنان والى مدينه را برايم نقل كرد چنان‏كه گويى خود در آنجا حضور داشته است. سپس به من فرمود: اى پسرعمو، پس فردا از عهده كار او بر مى‏آييم. او از كار بر كنار و به مصر تبعيدمى‏شود، به‏خدا من‏نه جادوگرم ونه پيشگو، امّا اين‏خبر به من رسيده‏است.

عبداللَّه بن معاويه گويد: به خدا سوگند دو روز از اين ماجرا سپرى‏نشده بود كه حكم عزل والى مدينه و تبعيد او به مصر به دستش رسيدوكس ديگرى به جاى او منصوب شد.(39)

ابو بصير يكى از ياران خاصّ امام باقرعليه السلام نيز داستان خود را باآن‏حضرت نقل كرده كه چگونه مراقب كار وى بوده و او را تأديب كرده‏است وى مى‏گويد:

در كوفه به زنى قرآن مى‏آموختم در اين اثنا اندكى به او خيره شدم،پس چون بر ابو جعفر وارد گشتم زبان به نكوهش من گشود و فرمود: هركه در خلوت مرتكب گناه شود خداوند به او بى اعتنا خواهد شد. به آن‏زن چه گفتى؟ من از شرم صورتم را پوشاندم و توبه كردم و ابو جعفرفرمود: ديگر چنين نكن.(40)

همچنين ابو بصير روايت مى‏كند كه چگونه امام باقر چندين سال پيش‏از روى كار آمدن بنى عبّاس، خبر چيرگى و سلطنت آنها را داده است.وى مى‏گويد: با امام باقر در مسجد رسول خداصلى الله عليه وآله نشسته بوديم. تازه‏امام سجّاد به شهادت رسيده بود. در اين هنگام دوانيقى و داوود بن‏سليمان به مسجد داخل شدند. اين واقعه قبل از زمانى بود كه حكومت به‏دست فرزندان عبّاس افتد تنها داوود به نزد امام باقر آمده و آن‏حضرت ازاو پرسيد: چه چيز دوانيقى را از آمدن باز داشت؟ داوود پاسخ داد: اوجفا مى‏كند. امام فرمود: روزها سپرى شود تا آنگاه كه وى بر مردم‏ولايت كند، وبرگرده حرام سوار شود و خاور و باختر اين ديار را با طول‏عمر خود مالك مى‏شود و چنان گنجينه‏ها از اموال انباشته مى‏كند كه كسى‏پيش از او اينقدر گرد نياورده است. پس داوود برخاست و اين خبر را به‏دوانيقى رساند. دوانيقى به نزد امام آمد و عرض كرد: جز جلال و ابهّت‏تو هيچ چيزى مانع من از نشستن در كنار شما نبود. اين چه خبرى است كه‏داوود به من داد؟

آن‏حضرت فرمود: آنچه گفتم روى مى‏دهد. دوانيقى پرسيد: آياحكومت ما پيش از حكومت شماست؟ امام باقر فرمود: آرى. دوانيقى‏پرسيد: آيا پس از من يكى ديگر از فرزندانم حكومت مى‏كند؟ امام پاسخ‏داد: آرى. دوانيقى پرسيد: آيا مدّت حكومت بنى اميّه بيشتر است يامدّت حكومت ما؟

آن‏حضرت فرمود: مدّت حكومت شما، و بچّه‏هاى شما اين حكومت‏را به دست مى‏گيرند و چنان با آن بازى مى‏كنند كه انگار با توپ بازى‏مى‏كنند اين خبرى است كه پدرم به من فرموده است.

چون دوانيقى به حكومت رسيد از سخن امام باقرعليه السلام در شگفت شد.(41)

^^   خصلتهاى پسنديده‏

خداوند هيچ بنده‏اى را براى عهده‏دار شدن مقام امامت بر نمى‏گزيندواو را حجّت آشكار خويش بر آفريدگانش قرار نمى‏دهد مگر آنكه‏خصلتهاى پسنديده در وجود او به كمال رسيده باشد و در خدا ترسى‏واجلال او و نشان دادن اخلاص در بندگى كه در تمام گفتار و كردارش‏براى خدا الگو و نمونه باشد. پس جز به صواب سخن نمى‏گويد و جز كارنيك انجام نمى‏دهد.

اگر ما به نقل برخى از خصلتهاى پسنديده امام باقر يا خصال يكى ازمعصومين‏عليهم السلام مى‏پردازيم، براى آن است كه شواهد روشنى بياوريم تا مارا به وجود اين صفات رهنمون شود ما بر سر آن نيستيم كه تمام زندگى‏امام را در اين صفات خلاصه كنيم و يا فضيلتها و ويژگيهاى پسنديده‏ووالاى او را گرد آوريم. هرگز، ما از پيش مى‏دانيم كه زندگى آنان‏تصويرى واقعى از قرآن كريم است وآنچه ما در باره آنان مى‏دانيم تمام‏ابعاد زندگى آنها را در بر نمى‏گيرد، زيرا معمولاً گوشه‏اى از ويژگيهاوفضايل آنان توجّه مورخان را به خود جلب كرده است و آنان را واداشته‏تا در باره اين بُعد بيش از ابعاد ديگر بنويسند و از پرداختن به ديگر ابعاددر مقايسه با آن بُعد، دست نگه دارند. مثلاً آنان جنبه عبادت را درزندگى امام سجادعليه السلام بسيار برجسته كرده از آن بسيار سخن گفته‏اند، امّابُعد علمى آن‏حضرت را فروگذارده‏اند و بر عكس در مورد امام باقرعليه السلام‏بيشتر به جنبه علمى آن‏حضرت پرداخته‏اند تا به جوانب ديگر.

بنابر اين ما به ذكر برخى از پرتوهايى كه از زندگى امام باقر بر ماتابيده است، بسنده مى‏كنيم و خواننده را وامى‏گذاريم تا خود با قياس باآنچه ذكر مى‏شود به ديگر ابعاد نا گفته آن‏حضرت نيز پى‏برد.

ابن شهرآشوب در كتاب مناقب در مورد امام باقر مى‏نويسد: